İletişime geçinBEBEKLER · ÇOCUKLAR · GENÇLER · AİLELER
Bebeklerin, çocukların ve gençlerin gelişimsel ve ruhsal ihtiyaçlarıyla birlikte; ebeveynlik, aile ve çift ilişkilerini ele alıyoruz...
TANILAR VE BAŞVURU KONULARI
Her çocuk ve genç, gelişimi, bedensel sağlığı, aile ilişkileri ve yaşam koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Aşağıdaki yaş grupları bilgiye ulaşmayı kolaylaştırır; bir tanının yalnızca o dönemde görüldüğü anlamına gelmez.
Gelişim, iletişim, beslenme ve uyku; bebeğin yaşı, bedensel sağlığı ve bakım ilişkileriyle birlikte değerlendirilir.
Otizme ilişkin gelişimsel belirtiler bebeklikte fark edilebilir; bazı çocuklarda 18 ayda veya daha erken dönemde saptanabilir.
Deneyimli bir uzman tarafından yaklaşık 2 yaşta konulan tanı güvenilir olabilir. Tarama sonucu tek başına tanı değildir. Göz teması, isme yanıt, ortak dikkat, jestler, oyun ve dil gelişimi birlikte değerlendirilir; kaygı varsa belirli bir yaşı beklemek gerekmez.
Kaynak: CDC · Otizmde tarama ve tanıSosyal iletişim ve etkileşimde farklılıklar ile sınırlı veya tekrarlayıcı davranış ve ilgi örüntüleriyle tanımlanan nörogelişimsel bir durumdur.
Belirtiler erken gelişim döneminde ortaya çıkabilir. Değerlendirme; gelişim öyküsü, klinik gözlem ve gerektiğinde standart araçlarla yapılır.
Beş yaşından küçük çocuklarda dil, hareket, bilişsel beceriler veya sosyal gelişim gibi en az iki gelişim alanında belirgin gecikme bulunmasıdır.
Gelişim değerlendirmesine işitme, görme ve gerekli tıbbi incelemeler eşlik edebilir; çocuğun ilerlemesi zaman içinde izlenir.
NHS · Gelişimsel gecikmeDili anlama veya kullanmada yaşa göre beklenen düzeyin altında kalan, iletişimi ve günlük yaşamı etkileyen kalıcı güçlüklerle tanımlanır.
Sadece geç konuşmaya bakılarak tanı konulmaz; işitme, genel gelişim ve diğer nörogelişimsel durumlar da değerlendirilir.
NIDCD · Gelişimsel dil bozukluğuBebeklikte beslenme sorunları; emmeyi veya besini reddetme, beslenme sırasında belirgin huzursuzluk ve ek gıdaya geçişte yaşanan güçlüklerle ortaya çıkabilir.
Aşırı beslenme ve iştahsızlık da bu alanda incelenir. Değerlendirmede bebeğin gelişimi, büyümesi, beslenme becerileri, bedensel sağlık durumu ve ebeveyn-bebek etkileşimi birlikte ele alınır. Amaç, güçlüğün nedenlerini belirleyerek yaşına uygun, güvenli ve yeterli beslenmesini desteklemektir.
ASHA · Çocuklarda beslenme ve yutma sorunları.Uykuya dalma veya uykuyu sürdürmede tekrarlayan, gündüz işlevlerini etkileyen güçlüklerle tanımlanır.
Bebeklikte gece uyanmaları tek başına hastalık değildir. Gelişim dönemi, beslenme gereksinimleri, uyku alışkanlıkları ve bedensel nedenler birlikte değerlendirilir.
AACAP · Çocuklarda uyku bozukluklarıKaka kaçırma; dışkının tekrarlayan biçimde iç çamaşırına veya tuvalet dışındaki yerlere yapılmasıdır.
Özellikle dört yaş ve sonrasında değerlendirilir; sıklıkla kabızlık ve dışkı tutma ile ilişkilidir. Bedensel nedenler, tuvalet alışkanlıkları ve duygusal etkenler birlikte ele alınır. Çocuğu utandırmadan ve cezalandırmadan, gerekli tıbbi tedaviyle birlikte destek sağlanır.
AACAP · Kaka kaçırma ve bağırsak kontrolü
Dikkat, öğrenme, davranış ve duygusal gelişim; ev, okul ve arkadaşlık yaşamıyla birlikte ele alınır.
Dikkatsizlik ve/veya aşırı hareketlilik ile dürtüselliğin gelişim düzeyine göre belirgin olduğu nörogelişimsel bir bozukluktur.
Belirtilerin birden fazla ortamda görülmesi ve günlük işlevleri etkilemesi değerlendirilir. Her hareketli ya da dalgın çocukta bu tanı bulunmaz.
NIMH · DEHBOkuma, yazılı anlatım veya matematik becerilerinde, uygun öğretim ve desteğe rağmen süren belirgin güçlüklerle tanımlanır.
Tembellik anlamına gelmez. Değerlendirmede eğitim öyküsü, öğrenme profili ve eşlik eden dikkat, dil veya duygusal güçlükler ele alınır.
AACAP · Öğrenme bozukluklarıBağlanılan kişilerden ayrılmaya ilişkin korku ve kaygının çocuğun gelişim düzeyine göre aşırı, süreğen ve işlevselliği bozucu olmasıdır.
Okula gitmekte veya yalnız uyumakta zorlanma eşlik edebilir. Küçük çocuklarda beklenen ayrılık tepkileri ve okuldaki diğer güçlüklerden ayırt edilir.
AACAP · Ayrılma kaygısı ve okul reddiÇocuğun bazı ortamlarda konuşabildiği hâlde okul gibi belirli sosyal ortamlarda sürekli konuşamamasıyla tanımlanan bir kaygı bozukluğudur.
İnatçılık veya isteyerek susma olarak değerlendirilmez. Dil becerileri, kaygı ve ortama ilişkin koşullar birlikte incelenir.
NHS · Seçici konuşmazlıkYaşa göre beklenenin ötesinde süren öfkeli veya alıngan duygudurum, tartışmacı ve karşı gelen davranış örüntüsüyle tanımlanır.
Dönemsel itirazlardan farklı olarak ilişkileri ve günlük yaşamı belirgin etkiler. Değerlendirmede aile, okul ve eşlik eden ruhsal güçlükler dikkate alınır.
AACAP · Karşıt olma karşı gelme bozukluğuÇocukluk veya gençlikte başlayan, birden fazla motor tik ve en az bir ses tikinin hastalığın seyri içinde görüldüğü nörogelişimsel bir bozukluktur.
Tiklerin bir yıldan uzun sürmesi değerlendirmede önemlidir; hareket ve ses tiklerinin aynı anda bulunması gerekmez.
CDC · Tik bozukluklarında tanıTikler; göz kırpma, yüz hareketleri veya boğaz temizleme gibi ani, tekrarlayıcı ve kontrol edilmesi güç hareket ya da seslerdir.
Sıklıkları zaman içinde değişebilir; stres ve yorgunlukla artabilir. Değerlendirmede tiklerin süresi, türü, çocuğun günlük yaşamına etkisi ve eşlik eden güçlükler ele alınır.
NHS · TiklerKekemelik; ses veya hece tekrarları, sesleri uzatma ve konuşma sırasında takılmalarla görülen bir konuşma akıcılığı bozukluğudur.
Yalnızca kaygıdan kaynaklanmaz; gelişimsel ve kalıtsal etkenler rol oynayabilir. Konuşma özellikleri ve iletişime etkisi değerlendirilir; dil ve konuşma terapisi ile gerektiğinde ruhsal destek birlikte planlanır.
NHS · KekemelikKardeş kıskançlığı; ebeveyn ilgisini paylaşmakta zorlanma, rekabet ve kardeşe yönelik öfke gibi tepkilerle görülebilir.
Gelişim sürecinde yaşanabilir ve tek başına bir ruhsal bozukluk anlamına gelmez. Tepkiler yoğunlaşıp ilişkileri veya günlük yaşamı etkilediğinde çocuğun ihtiyaçları, aile içi etkileşimler ve ebeveyn tutumları birlikte değerlendirilir.
Nationwide Children’s Hospital · Kardeş kıskançlığıTırnak yeme; çocuklukta sık görülen, bazen farkında olmadan sürdürülen tekrarlayıcı bir davranıştır.
Tek başına bir kaygı bozukluğu göstergesi değildir. Sıklaşıp tırnak ve çevresindeki dokuda hasara veya belirgin sıkıntıya yol açtığında davranışın ortaya çıktığı koşullar değerlendirilir; cezalandırmadan, çocuğun katılımıyla uygun destek planlanır.
AAP · Çocuklukta sık görülen alışkanlıklarGece işemeleri; çocuğun uyku sırasında tekrarlayan biçimde yatağını ıslatmasıdır.
Küçük yaşlarda gece kuruluğunun henüz gelişmemesi olağandır; değerlendirmede yaş, sıklık ve daha önce kuru kalınan dönemler dikkate alınır. Kabızlık ve diğer bedensel nedenler araştırılır; gelişimsel ve duygusal etkenler birlikte ele alınır. Çocuğu suçlamadan ve cezalandırmadan desteklemek önemlidir.
NHS · Çocuklarda gece işemeleriSaç koparma; saç, kaş veya kirpiklerin tekrarlayıcı biçimde çekilip koparılmasıyla görülebilen bir durumdur.
Davranış farkında olmadan ya da belirgin bir dürtüyle ortaya çıkabilir ve saç kaybına yol açabilir. Değerlendirmede deri ve saç hastalıkları dışlanır; davranışın sıklığı, tetikleyicileri ve günlük yaşama etkisi incelenerek uygun davranışsal destek planlanır.
NHS · Saç koparma bozukluğu
Gencin duyguları, düşünceleri, ilişkileri ve günlük işlevselliği bireysel gelişim özellikleriyle birlikte değerlendirilir.
En az iki hafta süren çökkünlük veya ilgi ve zevk kaybına; uyku, iştah, enerji, dikkat ve özdeğerde değişimlerin eşlik edebildiği bir ruhsal bozukluktur.
Gençlerde belirgin sinirlilik de görülebilir. Belirtilerin süresi, şiddeti, güvenlik ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir.
NIMH · DepresyonOkul, sağlık, aile veya gelecek gibi farklı yaşam alanlarına yayılan, kontrol edilmesi güç ve uzun süre devam eden aşırı kaygıyla tanımlanır.
Huzursuzluk, yorgunluk, dikkat ve uyku güçlükleri eşlik edebilir. Olağan endişeden ayrımında süre, yoğunluk ve işlev kaybı önemlidir.
NIMH · Yaygın kaygı bozukluğuBaşkalarınca değerlendirilebilecek sosyal ortamlarda yoğun korku, kaygı ve kaçınmayla tanımlanır.
Sınıfta konuşma, yeni insanlarla tanışma veya topluluk önünde bulunma zorlaşabilir. Çekingenlikten farklı olarak eğitim, ilişkiler veya günlük yaşam belirgin biçimde etkilenir.
NIMH · Sosyal kaygı bozukluğuİstenmeden gelen, sıkıntı veren düşünceler veya dürtüler ile bunların yarattığı kaygıyı azaltmaya yönelik tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerle tanımlanır.
Bunlar zaman alabilir ve günlük yaşamı aksatabilir. Sadece düzenli veya titiz olmak bu tanı anlamına gelmez.
NIMH · Obsesif kompulsif bozuklukEnerji alımının kısıtlanmasıyla yaş ve gelişime göre belirgin düşük vücut ağırlığına yol açan; kilo alma korkusu veya kilo almayı engelleyen davranışlar ve beden algısındaki bozulmayla ilişkili bir yeme bozukluğudur.
Ruhsal değerlendirmeyle birlikte bedensel sağlık ve beslenme durumunun izlenmesi gerekir.
NIMH · Yeme bozukluklarıKontrol kaybıyla yaşanan tekrarlayıcı tıkınırcasına yeme atakları ve kilo almayı önlemek için uygunsuz telafi davranışlarıyla tanımlanır.
Vücut ağırlığı olağan aralıkta olabilir. Tıbbi komplikasyonlar nedeniyle ruhsal ve bedensel değerlendirme birlikte yürütülür.
NIMH · Yeme bozukluklarıSınav kaygısı; sınav öncesinde veya sırasında yoğun endişe, bedensel gerginlik ve bildiklerini ortaya koymakta güçlükle yaşanabilir.
Olağan heyecandan ayrımında kaygının şiddeti, sürekliliği ve günlük yaşama etkisi önemlidir; tek başına ayrı bir psikiyatrik tanı değildir. Değerlendirmede çalışma alışkanlıkları, uyku, beklentiler ve eşlik eden ruhsal güçlükler ele alınır.
NHS · sınav stresiGençlikte kimlik arayışı; kişinin kendini, değerlerini, aidiyetlerini ve gelecekte nasıl bir yaşam istediğini anlamaya çalıştığı gelişimsel bir süreçtir.
Bu sorgulamalar tek başına bir ruhsal bozukluk değildir. Yoğun sıkıntı, ilişkilerde güçlük veya günlük yaşamda belirgin zorlanma olduğunda gencin ihtiyaçları, aile ve akran ilişkileri birlikte değerlendirilir.
AACAP · Gençlik döneminde gelişimGençlikte cinsellikle ilgili güçlükler; bedensel değişimlere uyum, cinsel sağlıkla ilgili kaygılar, yanlış bilgiler ve ilişkilerde sınır koyma sorunlarıyla gündeme gelebilir.
Cinsel yönelim bir hastalık değildir. Değerlendirme, gencin yaşına ve gelişimine uygun, yargılamayan bir yaklaşımla yapılır; mahremiyet, rıza, güvenlik ve gerektiğinde ilgili tıbbi uzmanlıklarla iş birliği gözetilir.
MedlinePlus · Gençlerde cinsel sağlıkAkran zorbalığı; güç dengesizliği içeren, tekrarlayan veya tekrarlanma olasılığı yüksek olan incitici davranışlardır.
Fiziksel, sözel, sosyal ya da dijital ortamda görülebilir; kaygı, içe kapanma, uyku sorunları ve okuldan kaçınmaya eşlik edebilir. Değerlendirmede gencin güvenliği ve ruhsal etkilenmesi öncelenir; aile ve okulla birlikte uygun destek planlanır.
CDC · Akran zorbalığıBeden algısı sorunları; kişinin görünümüyle ilgili yoğun memnuniyetsizlik, sık karşılaştırma ve algıladığı kusurlarla aşırı uğraşmasıyla ortaya çıkabilir.
Her görünüm kaygısı bir hastalık değildir. Düşünceler belirgin sıkıntıya, tekrarlayıcı kontrol davranışlarına veya sosyal yaşamdan kaçınmaya yol açtığında beden dismorfik bozukluğu ve yeme bozuklukları açısından değerlendirme gerekebilir.
NHS · Beden dismorfik bozukluğuDijital bağımlılık başlığı altında; oyun, sosyal medya veya internet kullanımını kontrol etmekte zorlanma ve kullanımın günlük yaşamı belirgin biçimde aksatması ele alınır.
Ekran başında geçirilen süre tek başına tanı koydurmaz. Uyku, okul, ilişkiler ve diğer etkinliklere etkisi değerlendirilir; kullanım alışkanlıkları ve eşlik eden ruhsal güçlükler doğrultusunda destek planlanır.
AAP · Dijital medya kullanımının etkileriSınav kaygısı; sınav öncesinde veya sırasında yoğun endişe, bedensel gerginlik ve bildiklerini ortaya koymakta güçlükle yaşanabilir.
Olağan heyecandan ayrımında kaygının şiddeti, sürekliliği ve günlük yaşama etkisi önemlidir; tek başına ayrı bir psikiyatrik tanı değildir. Değerlendirmede çalışma alışkanlıkları, uyku, başarı beklentileri ve eşlik eden ruhsal güçlükler ele alınır.
NHS · Çocuklarda ve gençlerde sınav stresiÖfke patlamaları; yoğun kızgınlık sırasında bağırma, kırıcı sözler veya davranışlarını kontrol etmekte zorlanmayla ortaya çıkabilir.
Öfke doğal bir duygudur; sık, şiddetli veya zarar verici tepkiler ise değerlendirme gerektirir. Tetikleyiciler, aile ve okul ilişkileri, duygu düzenleme becerileri ve eşlik eden ruhsal güçlükler incelenerek güvenliği ve sağlıklı iletişimi destekleyen bir yaklaşım belirlenir.
NHS · Öfkeyle baş etmekte zorlanan çocuk ve gençlerGençlikte uyku sorunları; uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte güçlük, geç saatlere kayan uyku düzeni ve gündüz uykululukla görülebilir.
Yetersiz uyku; dikkat, duygudurum ve okul yaşamını etkileyebilir. Değerlendirmede uyku saatleri, ekran ve kafein kullanımı, bedensel sağlık ve ruhsal durum birlikte ele alınır; gelişim dönemine uygun uyku düzeni desteklenir.
CDC · Çocuklarda ve gençlerde uyku sağlığı
EBEVEYNLİK VE İLİŞKİLER
Ebeveynliğe hazırlık ve çocuk yetiştirmeden evlilik öncesi döneme, çift ilişkilerinden ayrılık ve boşanma sürecine kadar farklı yaşam deneyimleri başvuru konusu olabilir. Bu konular tek başına psikiyatrik tanı anlamına gelmez.
Çocuk sahibi olma düşüncesi, ebeveynlik beklentileri, sorumluluk paylaşımı ve aile yaşamındaki değişimler üzerine çalışılır. Destek almak için bir ruhsal bozukluk veya belirgin sorun bulunması gerekmez.
Çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarını anlamak, iletişimi güçlendirmek, yaşa uygun sınırlar oluşturmak ve ebeveynlik tutumlarını değerlendirmek isteyen ailelere yönelik görüşmelerdir. Amaç kusursuz ebeveynlik değil, çocuğu ve aileyi daha iyi anlamaktır.
Birlikte gelecek kurmayı düşünen çiftlerle iletişim, karşılıklı beklentiler, değerler, sınırlar ve ortak yaşam kararları ele alınır. Amaç ilişki hakkında hazır bir hüküm vermek değil, kişilerin kendi kararlarını daha iyi değerlendirebilmelerine alan açmaktır.
İlişkide tekrarlayan çatışmalar, iletişim güçlükleri, yakınlık, güven ve değişen yaşam koşulları değerlendirilir. Görüşmelerde her iki kişinin deneyimi ve ilişkinin ihtiyaçları birlikte ele alınır.
Ayrılmayı düşünen veya ayrılık sürecinde olan kişilerin duyguları, kararları ve değişen yaşam düzeni ele alınır. Çocuk varsa, çocuğun ihtiyaçları ve ayrılık sonrasında ebeveynlik sorumluluklarının sürdürülmesi de değerlendirilir.
Bu metinler genel bilgilendirme amaçlıdır. Tek bir belirti tanı koydurmaz; tanı ve tedavi bireysel hekim değerlendirmesi gerektirir.
İçerik güncelleme tarihi: